نقش گم شده زنان تبريز در نهضت مشروطيت

علي زرينه‎باف

درباره‎ي خيزش مشروطيت ايران، پژوهش‎هاي بسيار انجام گرفته و كتاب‎هاي زياد نوشته شده و منتشر گرديده است. گرچه درهاي بحث و بررسي درباره‎ي اين رويداد بزرگ در تاريخ اخير ايران، هنوز گشوده است. اما آن چه تاكنون انجام گرفته، اگر نگوييم كه مساله از همه‎ي زواياي آن مورد بررسي قرار نگرفته، مي‎توان گفت كه كار شايسته‎اي از سوي پژوهش‎گران و نويسندگان ميهن‎مان، انجام گرفته است.

اما مساله‎اي كه در اين ميان، بدان توجه لازم و حتا حداقل توجه مبذول نگرديده، نقش زنان و به ويژه زنان تبريز در مبارزات مردم آذربايجان و تبريز در راستاي درهم كوبيدن «استبداد صغير» و برقراري دوباره‎ي مشروطيت در ايران است.

بايد به يادداشت كه زنان تبريز در خيزش مشروطيت ايران، نقش به سزايي داشتند. آنان دوش به دوش مردان جنگيدند و به شهادت رسيدند. اما متاسفانه جو حاكم بر اجتماع، نگذارد كه نقش آنان آن گونه كه بود، بازگو گردد.

«اگر جنبه‎ي مادر بودن را كه فرزنداني رشيد مثل ستارخان و… به جامعه تحويل داده‎اند، كنار بگذاريم، مي‎بينيم كه زنان ايراني (درست است كه ساليان دراز از حقوق اجتماعي محروم و در زير چادر و در خانه محبوس بودند)، در جنبش‎هاي بزرگ كه در اين سرزمين روي داده، سهمي به سزا داشته‎اند.»⁽¹⁾

م. پاولويچ و همراهان در كتاب «انقلاب مشروطيت»، از عكس يك دسته‎ي 60 نفري از زنان كه تفنگ در دست داشتند و محافظ سنگرهاي تبريز بودند، ياد كرده‎اند.⁽²⁾

در يكي از زدوخوردهاي اردوي ستارخان با لشگريان محمدعلي شاه، جنازه‎ي 20 زن در ميان كشته‎شدگان اردوي مشروطه‎طلبان به چشم مي‎خورد كه لباس مردانه به تن داشتند.⁽³⁾

1- تبريز و پيرامون آن - دكتر شفيع جوادي- انتشارات چهر- تهران 1350

2- انقلاب مشروطيت- م. پاولويچ و همراهان