| چاپ متن |  |
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
بزرگداشت هما ارژنگي
بانو هما ارژنگي، در خانوادهاي چشم به جهان هستي گشود كه عشق به ايران، پاس داشت فرهنگ گرانسنگ ايران زمين، مهر به زبان فارسي و به خطهي آذربايجان كه ريشه در آن داشت، سنت بود و ميراث. پدرش استاد رسام ارژنگي نيز از همين ميراث بهره گرفته بود و باهمين سنت پرورش يافته بود. از اين رو، از پاي تا سر، آكنده از عشق ايران بود. هما نيز مانند پدرش، ستايشگر ايران است و شاعر افتخارات اين سرزمين كهن و اين تاريخ پرفراز و نشيب. شعرهاي ميهني «هما»، نه تنها در ميان شعردوستان، نسل امروز بلكه در گسترهي تاريخ ايران زمين، برجسته، ماندگار و پايدار است.
«هما ارژنگي»، فرزند نگارگر شهيد «رسام ارژنگي» در سال 1322در تهران و در خانوادهاي هنرمند و هنرپرور به جهان هستي پا نهاد. او تحصيلات ابتدايي و متوسطه خود را در مدارس «سعدي» و «اسدي» به پايان برد و سپس در رشته ادبيات انگليس از دانشگاه تهران فارغالتحصيل گرديد. وي از كودكي به انواع هنرهاي زيبا همچون شعر، نقاشي، موسيقي، نويسندگي و هنر بازيگري عشق ميورزيد. در طول سالهاي تحصيل همواره در درس و هنر پيشگام بود و سرودهها و نوشتههايش در نشريات آن روزگار به چاپ ميرسيدند و صحنه نمايش مدرسه، عرصه هنرنماييهايش قرار ميگرفت. نخستين اثر وي كه به چاپ رسيد، يادنامهاي است درباره برادر هنرمند و ناكامش«فرهاد ارژنگي» كه خود در هنر موسيقي سرآمد بود. هما پس از مرگ برادر و در سنين نوجواني اين يادنامه را به رشته تحرير كشيد. وي پس از دريافت ليسانس به خدمت آموزشوپرورش درآمد و سالهاي متمادي به اين خدمت ارزنده ادامه داد. روح حساس و جستوجوگرش كه همواره به جستوجوي پاسخ چراهاي هستي بود، او را به وادي عرفان كشانيد و مطالعات مداوم و گستردهاش به او ياري بسيار كرد. هما، كه در خانوادهاي ميهنپرست و معتقد به اخلاق و ارزشهاي انساني پا گرفته، در شعر و نوشتار در دو زمينه به كار خويش ادامه ميدهد. نخست با تكيه بر فرهنگ و تمدن و تاريخ پرافتخار ايران به كار ميپردازد. وي در اين زمينه آثار ارزشمندي به وجود آورده است. بخش خلاق ديگر وي در وادي عرفان و با بهرهگيري از بزرگان ادب، حركت ميكند. به مولانا و شمس ارادتي عميق دارد و بسياري از اشعار عرفاني او در قالب مثنوي و با الهام از اين انديشهوران شكل ميگيرند. نخستين مجموعه از سرودههايش با عنوانِ «پرواز عاشقان» "The a scension of lovers" در سال 1373 از سوي نشر «مدبر» و دومين مجموعه اشعارش با عنوانِ «گل هزار پر» "One thous and petalled lotus" در سال 1379 به وسيله نشر «المعي» بر چاپ رسيده. در سالهاي اخير وي به كار ترجمه آثاري چند پرداخته كه از آن ميان ميتوان به آثار منتشر شده زير اشاره كرد. 1- تجربه تانترا (سرودهاي سارها)- نشر جم- تهران 1383 2- جريان بخشاينده دامما- نشر مثلث- تهران 1384 3- سپاه گمشده كموجيه- نشر عطايي- تهران 1384
به آنان كه در راهِ تو ميپويند... اي ايران
(تهران، خردادماه 1378 خورشيدي)
مهرگان
اي سرزمين من
***
***
(تهران- 28 بهمن 1378)
آرشِ كماندار...
***
***
***
***
***
***
***
«نبرد آريو برزن»
تو اى ايران! بهشتِ راستينِ من، پناهِ آخِرينِ من، سراى واپسينِ من، اَلا اى مهربان مادر، دليرىها ترا زيبد تو اى گنجينه گوهر... *** كنون من با دلى جوشان، از آن درياى بىپايان، برآرم گوهرى تابان دِليرى را برافروزم از آن گنجينه روشن به نورِ آريو برزن... *** چو اسكندر به دُژ خويى سوى ايران زمين آمد، چو روباهِ كژانديشى، پىِ بيداد و كين آمد، كُنامِ شيرمردان را، ندانستى كه جان بايد ندانستى نبردِ اين دليران را توان بايد... *** از آن سو - آريو برزن، همان سردارِ خصم افكن سپاهى انجمن آورد از مردانِ رزمآور همه گُرد و همه چابك بهين انديشه و نيكو همه چالاك و تيرانداز سنگين سينه و بازو... پس آنگه گفت با ياران: «كنون كاين اهرمن خو را «به سر انديشه جنگ آمد، «كنون كز فتنه دشمن، «وطن را عرصه تنگ آمد، «بپا خيزيد اى ياران! «كه اين هنگامه خون را «نه هنگامِ درنگ آمد. «سزاى دشمنِ بدخو «همى بارانِ سنگ آمد... «هر آنكو دشمنِ ايران «نگون بايد. «كژانديشِ دَنى را «روزِ روشن قيرگون بايد. «به ايرانشهر، «آيينِ پليدى «واژگون بايد...» *** «تُك آب» - آن پايگاهِ فرّ و پيروزى، كه بعدِ سالهاى دور، پژواكِ غريوِ آريو برزن، هنوزش در درونِ رخنه هر سنگ مىغرّد، «تُك آب» آن تنگه اميّدِ ايرانى، همان دروازه سنگين، كه اينسان در گذارِ روزگاران دير پاييده و چون بندى توانا، آستانِ پارس را بر شوش مىبندد، نبردِ پهلوانان را پذيرا شد... *** سپاهِ دشمنان از بعدِ روزى چند، چون رودى خروشان، سخت مىغرّيد و هر جا مىگذشت آنجا سراى مرگ و آتش بود... زمين بر خويش مىلرزيد و چشمِ آسمان گريان نه زنهار و امانى - بر سرا و خان و مانى بود... *** سپاهِ آريو برزن، نشسته در كمينگاهى، به بالاى بلندِ كوه، سَرِ دربندِ شهر پارس شكيبش بس توان فرسا به سر انديشه فردا *** به دنبالِ شبى پايا، فَلَق پشتِ افق سر زد. گلِ خورشيد، بر بامِ بلندِ آسمان روييد. غريوِ وحشىِ دشمن. به دشتِ بيكران پيچيد. سپاهِ ديو و دَدْ نزديكتر آمد. به هر گامى ولى راه گريزش تنگتر مىشد. زِهر سو، كوهها بر آسمان سوده، به پيشِ رو، يكى ديوارِ سنگين سخت و پابرجا تلاشِ خصم بيهوده...! *** پس آنگه - با غريوِ رعدگونِ آريو برزن، هزاران مردِ شير اوژن، هزاران سنگِ سنگين را سرِ دشمن فرو باريد... سپاهِ خصم - چون كوهى گران بر خاك و خون غلتيد... بسى سرها به روى سينهها پيچيد... زِپشتِ صخره امّا همچنان باران سنگ و تيرِ پرّان از فلاخن بود... جهان در چشمِ دشمن همچو شب تاريك، زمان تنگ و زمين باريك، زِكُشته، پُشتهها انبوه...
در اين هنگامه جمعى از پى راهِ گريزِ خويشتن حيران، سوارانى، لگدكوبِ سُمِ اسبان وگَر كس چنگِ خونين در شكافِ صخره مىافكند. سنگِ كوهسارش مىشدى آوار... *** سكندر، اندرين ماتم، نه راهِ پيش و پس بودش، نه ياراى سلحشورى نگاهش مات و بىمعنا، به چهرِ زرد او پيدا، همه رنج و پريشانى نشانِ بهت و حيرانى.... *** زمان چون توسنى هموار مىپوييد چو تشتِ سرخفامى موكب خورشيد مىگرديد و گردِ زعفران را بر ستيغِ كوه مىپاشيد. غروب از راه مىآمد. فرازِ لشكرِ دشمن هنوز آوار مىغرّيد... ملول و خسته و سرگشته، سيلِ لشكرِ آشفته، چون درياى توفانزا، به گِرد خويش مىپيچيد... *** شبانگاهان، به فرمانِ سكندر خصم را راىِ گريز آمد. همه تن خسته و خونين، سپرها تنگِ يكديگر، چو باران تيرشان بر سر گريزِ ناگزيرى بود... *** به بالاىِ بلندِ تنگه تنگِ تُك آب امّا، هُژبرانِ پلنگآسا، به گردِ آتشِ رخشان، همه آماده فرمان... *** سكندر، آن پَلَشت اختر
اجاقِ كينهاش روشن، هواى فتنهاش در سر، نبود او را دگر راهى مگر با حيلت آميزد، فسونى تازه انگيزد به اهريمن در آويزد... پس آنگه، رايزنها گرد هم آورد به تدبيرى پليد، انديشه بيدادِ ديگر كرد به دُژخيمان بد پندارِ خود اينسان نهيب آورد: «شما اى نازك انديشان! «زاخترها نشان جوييد و «از فرجامِ اين كارِ پريشان آگهى آريد. «خبر باز آوريد ايا به جز اين تنگه سنگين، به كاخ خسروانى راه ديگر نيست؟» خبرچينان، زِهَر سويى فرا رفتند از هر جا نشان جُستند... سرانجام اين چنينشان آگهى آمد: «زخاكُ ماد، تا مرزِ سراى پارس، «يكى راه است، بس دُشخوار، ناهموار، «كه كَس را زَهره نَبوَد تا در آن پويد» زديگر سو، برايشان مرد چوپانى فراز آمد يكى چوپانِ جان ناپاكِ نابخرد دلش آلوده با نيرنگ نه او را بيمِ نام و ننگ... *** فريب و وعدههاى ناكسان چون كارگر آمد، خبرشان داد از راهى پُرآسيب و هراس آور به قلبِ جنگلى تاريك و وهمانگيز، گُدارى تنگ، توفان خيز... بدين سان آن پليدِ بدگُهر نااهل مردِ ليكيانى، دشمنان را راهبر آمد... *** شبى سرد و هراس افكن، صفيرِ بادِ وحشى بود و خوفِ مرگ و
سوزِ برفِ سنگينِ زمستانى... و در خاموشىِ جنگل، هزاران چشم رخشان در ميانِ شاخهها، چون اخگرِ سوزان و از هر گوشه، چنگالِ درختى نيشتر ميزد. و خصمِ كينهجو، در برف هر دم سرنگون مىشد. به ديگر شب، نشيبى بود ناهموار و سيلابى هراسآور و توفانى كه مىگرديد خشمآگين و خصمافكن و غوغاى جنونِ شب، درونِ سينه دشمن... *** سرانجام آسمان، بر چادرِ تاريكِ شب رنگِ كبودى زد. فروغ تازهاى بر چهره گيتى هويدا شد. سحرگاهى دگر آمد... بدانديشانِ دشمنخو، گُدارِ درّه را گشتند و سوى قلّه آغازِ سفر كردند... *** فرازِ قلّه، چابك زبدگانِ پارسى چالاك و شيراوژن، قراولهاى تيرافكن، سپاهِ دشمنان انبوه شمارِ پارسان اندك... دليرى پارسى گفتا: «يكى آتش برافروزيم تا مردم بدانندى كه خصمِ ديو خو، راى ستم دارد.» چو رقصان شعله آتش به سوى آسمان بر شد، زِهر سو جنگلِ انسان به جوش آمد زمين و رزمگاه و آسمان لرزان، صدا، كوبنده چونان غرشِ توفان... «كنون مردانگى را آزمون بايد. «تو اى خصمِ پليد آيين
«تبرزينت نگون بايد.» ولى آوخ... تبرهاشان به خون آغشته - از هر سو سپاهِ خصم مىجوشيد گلوى تشنه دشمن، زخونِ مردمِ آزاده مىنوشيد جدالى نابرابر بود و پيكارى هراسآور. *** از آن سوى افق - آن دَم چهل گُردِ سوار از راه مىآمد به روزِ نام و ننگ و گاهِ جانبازى، سپهدار آريو برزن به همراهِ سوارانِ دليرِ خود به سوى نابكاران اسب مىتازيد... خروشِ مردِ شير اوژن به بالِ آتشينِ باد مىپيچيد... *** «جهاندارا ! «به مهر و راستى سوگند، «گر مرگم به پيش آيد، «من و آيين جانبازى «به راهِ شوكتِ ايران، «خوشا مرگ و سرافرازى «جهاندارا ! «كنون هنگامِ رزم و گاهِ جنگ آمد «نبردِ واپسينم «آزمونِ نام و ننگ آمد، «بزرگا ! «اندرين توفان پناهم ده «به تدبيرِ ستمكاران، «كنون فانوسِ راهم ده «يكى بازوى پولادين و جانِ دادخواهم ده «سرى شوريده دارم «بهرِ سربازى كلاهم ده. «مرا با خويش وامگذار «نيرو و سپاهم ده «كنون بايد سراپا شعله گردم «جان برافروزم.
«زِهَر مو، ناوكى سازم «كه بر قلبِ ستم تازم.» *** نبردِ آريو برزن، نبردِ نور و تاريكى، نبردِ حور و اهريمن... چسان گويم حديثِ آن جوانمردان، مرا كى باشد اين امكان، كه تا بايسته برگويم از آن شايسته جانبازان؟! همين گويم: هزاران بار، چرخِ آسمان، در گردشِ پرگار چرخيده هزاران سال، خورشيدِ جهان افروز بر خاكِ دليران نور پاشيده هزاران فتنه بر قلبِ وطن مِسمار كوبيده ولى، آيينِ جانبازى، در اين سامان نمىميرد سرو جان مىرود از كف ولى ايمان نمىميرد. كلامِ آخِرين بشنو: گُهر پرور سراى من، كهن گهواره پاكان، بهشتِ روشنِ ايران، نمىميرد، نمىميرد، نمىميرد. 79/10/29
«چالدُران» دشتِ چالدُران در آذربايجان و در فاصله مابين دو شهر ماكو و خوى، در بيست فرسنگى شهر تبريز قرار دارد. در حدود پانصد سال پيش، در اين مكان جنگى خونين ميانِ آزادمردانِ قزلباش با قواى عثمانى در گرفت. سپاه عثمانى به 300 هزار جنگجو و توپخانه مجهز بود در حالى كه سپاه ايران را 17 هزار سوار و 10 هزار پياده تشكيل مىدادند. سرداران و سربازانِ ايرانى تا آخرين نفس در راهِ آزادى سرزمين خويش كوشيدند و اينك سنگهاى مزارشان دشت چالدُران را آذين كرده است. در اين جا، مجسمهاى به يادبود يكى از امراى ارتش شاه اسماعيل، قرار دادهاند.
خاك من، اى مهر تو در جان من فرّ جاويدِ زمان، ايران من سبز و بُرنا و جوان خواهم ترا پيرِ من، خوشتر زِجان خواهم ترا پاك و اسپيدى چو برف كوهسار بر سريرِ قلّههاى استوار سرخ و جوشان چون شرارِ آتشى همچو خونِ باده صاف و بىغشى اى تو خورشيدِ جهان افروزِ من، رايتِ بختِ خوش و پيروزِ من، همچو شيرِ شرزه آزادهاى سرفرازى را تو معنا دادهاى در گذارِ روزگارِ بد نهاد از بلاجويانِ رادت ياد باد اى بسا رويينه تن پرودهاى پرچمِ فتح و ظفر گستردهاى هر وجب زين خاكِ پاكِ پُربها از دليرانِ تو شد پُر ماجرا بر جبينِ روشنت مينو سرشت دستِ گردون سخت جانى را نوشت رو به هر سو مىنهم اى مهربان از شكوهِ رفتهات يابم نشان خفته در هر گوشهاى، انديشهاى گنجِ عشقى، كوهِ صبرى، تيشهاى پايمردى، سرفراز آزادهاى بهر تدبيرِ بلا جان دادهاى مىكشم پَر تا ديارِ دلستان خاكِ گوهر خيزِ آذربايگان مىروم، رودِ اَرَس دمسازِ من هم عنانِ شاد و پُر آوازِ من مىسُرايد رودِ مستِ نغمهخوان، داستان چالدُرانِ سخت جان: چالدران، اى دشتِ مردانِ غيور اى مزارِ پاكبازانِ صبور، چالدران، اى رزمگاهِ شيرها اى به خون آغشته شمشيرها، چالدران، اى مدفنِ آزادگان اى شكوهِ مُلكِ آذربايجان، بازگو آخر چرا افسردهاى سر به دامان و گريبان بردهاى؟ اين همه سنگِ لَحَد بر سينهات قصّه گوى ماتمِ ديرينهات
دشتِ بىتابت مزار عاشقى است لالهزارت، لالهزارِ عاشقى است چالدران، آن گُردِ تيرانداز كو؟ آن خدنگِ تيزِ خوش پرواز كو؟ {P - اشاره به شاه اسماعيلِ صفوى مؤسّسِ سلسله صفّويه است. P} آن همه بازوى پولادين كجاست؟ آن تن و آن سينه رويين كجاست؟ صف به صف خوبانِ سردارت چه شد؟ آن قزل باشانِ بيدارت چه شد؟ آن قزلباشان كنون خُسبيدهاند شهدِ نوشِ عشق را نوشيدهاند گرچه مجنون را نگارى يار بود، روز و شب بهرِ بتى بيمار بود آن همه مجنونِ عاشق پيشهات، آن همه فرهادِ بر كف تيشهات، سر به سر بهرِ وطن جان باختند عاشقى را طُرفه معنا ساختند در رهِ عشقِ تو اى ايرانِ من سر چه باشد اى فدايت جانِ من مُلك ايران تا ابد پاينده باد مهر ايزد بر سرش تابنده باد
27 اَمرداد 1380
«شيرِ كوهِ بَذْ» (بابك)
اين فروغِ بىزوالِ جاودانِ من، قبلهگاه و جان پناهِ نيكم اين وطن، اين هميشه سبز، اين هميشه پاك، اين هميشه روشن و بلند و تابناك، اين زلالِ تا هميشه جارىِ زمان، اين طلوعِ بىغروب و مهرِ بىكران، اين فلاتِ پر شكوهِ ايمن از گزند، در گذارِ نيك و بد هميشه سربلند، آشيانِ دلفروز و خانه من است در زمانهاى چنين تباه و سرد، مهر او، بهين بهانه من است زيرِ آسمانِ پرفروغِ روشنش،
از درونِ سينه ستبرِ سنگها، مىجهد به خاك، چشمههاى نور وز پسِ غبار، مىكشد به دوش خاطراتِ دور. صد دفينه عشق، صد خزانه شور گوييا هنوز، از پس قرون، آن زمان كه ماه، مىدمد به ناز، پشتِ كوهسار، بر ستيغ كوه، قلعهگاهِ بَذّ 1، مىشود عيان وز پسِ حصار، جلوه مىكند، روحِ بابكان بابكِ غَيور، از فرازِ كوه، مىرود به تك در ركابِ او، شيهه مىكشد، اسبِ راهوار اين يلِ دلير، از نژادِ شير، در سكوتِ شب، مىرود به پيش | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
